Schaamte: van overleving naar verbondenheid
Lange tijd was schaamte voor mij vooral toxisch. Ze heeft wortels in een langdurig pestverleden — jaren waarin afwijzing zich niet alleen herhaalde, maar zich langzaam vastzette als een innerlijk verhaal: “Ik hoor er niet bij.” “Er is iets mis met mij.” - Cris van Dusseldorp
Schaamte is zelden “maar een emotie”
Wat Curt Thompson zo treffend beschrijft, herken ik diep:
schaamte is zelden een losse emotie. Ze wordt een narratief, een verhaal dat zich nestelt in brein, lichaam en identiteit. Een verhaal dat ooit hielp om te overleven, maar dat later belemmert om werkelijk te leven.
Schaamte in het lichaam: vernauwing en waakzaamheid
Die schaamte voelde niet alleen psychisch, maar ook lichamelijk: vernauwing, terugtrekking, waakzaamheid. Neurologisch gezien is dat begrijpelijk. Schaamte activeert oude overlevingssystemen die ons willen beschermen tegen verdere afwijzing. Het probleem is niet dát schaamte verschijnt — het probleem ontstaat wanneer zij onbetwist waarheid wordt.
Niet alle schaamte is destructief: gezonde schaamte
Gaandeweg ontdekte ik iets wezenlijks: niet alle schaamte is destructief. Er bestaat ook een gezonde schaamte, een innerlijk vermogen om af te wijzen wat niet klopt, wat grenzen overschrijdt, wat mijn waarden aantast. Die schaamte vernederd niet, maar beschermt. Ze helpt mij mens te blijven in relatie tot mezelf en anderen.
Het keerpunt: vriendschap sluiten met schaamte
Het echte keerpunt kwam toen ik, voorzichtig en tegen mijn verwachting in, vriendschap sloot met mijn schaamtegevoel. Niet door haar te verheerlijken, maar door haar niet langer te bevechten. Door nieuwsgierig te worden: Wat probeer jij eigenlijk voor mij te doen?
“We roepen naar elkaar, maar de boodschap komt niet meer aan.”
Het moment waarop het kantelt
Dat is precies wat Thompson bedoelt met het herscheven van het narratief. Schaamte verliest haar greep niet door discipline of zelfverbetering, maar doordat haar verhaal in een veilige, aandachtige ruimte opnieuw verteld mag worden. Wat ooit klonk als een veroordeling, werd langzaam een getuigenis van wat mij is overkomen.
Schaamte krimpt in empathische verbinding
Brené Brown helpt mij dit proces praktisch en relationeel te begrijpen. Zij laat zien dat schaamte groeit in stilte en afneemt in kwetsbare, empathische verbinding. Dat vormt de basis van mentale en emotionele heelheid, het hart van het werk bij Redwoods.
Van heling naar verankering: betekenis, spiritualiteit en identiteit
Maar voor mij bleek dat niet het eindpunt. Er groeide een verlangen om die heling ook te verankeren in betekenis, in een groter verhaal waarin mijn leven niet alleen verklaard wordt, maar gedragen is. Dat is waar voor mij Greenwoods People Services begint: waar psychologische heling wordt geïntegreerd met spiritualiteit, zingeving en identiteit.
Het beeld van de Redwood: verwonding als bron van nieuw leven
In de tuin van onze praktijk staat een Redwood-boom waarin ooit de bliksem is geslagen. De top is gespleten. Wat verloren leek, groeide verder, in drie krachtige uitlopers. Voor mij een levend beeld van hoe verwonding niet het einde hoeft te zijn, maar een plek kan worden waar nieuw leven vorm krijgt. En voor wie dat zo beleeft: een verwijzing naar de drie-eenheid, leven dat ontstaat in relatie.
Ik leef niet zonder schaamte.
Maar ik leef met een schaamte die mij niet langer definieert.
Een schaamte die haar plaats kent, als signaal, niet als identiteit.
Misschien is dat ook jouw uitnodiging: niet om schaamte uit te bannen, maar om te onderzoeken welk verhaal zij vertelt en of dat verhaal herschreven mag worden, in verbinding, waarheid en genade.
Aanbevolen literatuur — verdieping in schaamte, kwetsbaarheid en heelheid
Schrijver – Curt Thompson
1. The Soul of Shame: Retelling the Stories We Believe About Ourselves
Diepgaande integratie van neurowetenschap, psychologische inzichten en narratief werk om schaamte van binnenuit te begrijpen en te transformeren.
2. The Soul of Shame Workbook (indien beschikbaar in jouw taal of Engels)
Praktische oefeningen en reflecties om de inzichten uit The Soul of Shame te vertalen naar persoonlijke toepassing.
3. Anatomy of the Soul: Surprising Connections between Neuroscience and Spiritual Practices That Can Transform Your Life and Relationships
Breder dan alleen schaamte, maar met waardevolle inzichten in hoe ons brein, onze relaties en onze spirituele verhalen met elkaar verbonden zijn.
Schrijver – Brené Brown
1. Daring Greatly: How the Courage to Be Vulnerable Transforms the Way We Live, Love, Parent, and Lead
Klassieker over kwetsbaarheid, schaamte en moed — met praktische toepassing op werk, relaties en leiderschap.
2. Rising Strong: How the Ability to Reset Transforms the Way We Live, Love, Parent, and Lead
Focust op wat er gebeurt nadat we vallen: hoe we ons verhaal herwinnen en weer opstaan.
3. The Gifts of Imperfection: Let Go of Who You Think You’re Supposed to Be and Embrace Who You Are
Toegankelijke gids om perfectionisme en schaamte te herkennen — en te verschuiven naar autenticiteit en zelfcompassie.
4. Braving the Wilderness: The Quest for True Belonging and the Courage to Stand Alone
Verdiept thema van verbondenheid en identiteit, en wat er nodig is om werkelijk gezien en gekend te worden.
Tip voor lezers
Wil je écht aan de slag met deze thema’s? Begin met één boek dat bij je actuele vraag past:
• Wil je vooral begrijpen hoe schaamte werkt binnen je brein en lichaam? → The Soul of Shame (Curt Thompson)
• Wil je leren hoe je kwetsbaarheid kunt omarmen in werk en relaties? → Daring Greatly (Brené Brown)
• Wil je praktisch groeien in veerkracht en narratief werk? → Rising Strong (Brené Brown) of het Soul of Shame Workbook
